Skjaldkirtilskrabbamein

 

Skjaldkirtilskrabbamein er algengast allra innkirtlakrabbameina.  Nýgengi þess hefur aukist um 21% árunum 1973-1990.  Hinsvegar hefur dauðsföllum fækkað um 23% á sama tímabili.

 

 

Faraldsfræði:

 

Flestir sjúklingar eru 25-65 ára þegar þeir greinast með skjaldkirtilskrabbamein.  Konur eru tvöfalt líklegri en karlar til að fá sjúkdóminn.

 

 

Áhættuþættir:

 

Geislun er vel þekktur áhættuþáttur. Algengt var að geisla ýmsa kvilla á höfði og hálsi á milli 1940-1960.  Þeir sem urðu fyrir þessu voru og eru líklegri til að fá skjaldkirtilskrabbamein 25-30 árum seinna.  Einnig eru sjúklingar sem hafa fengið geislun á háls vegna meðferðar á eitlakrabbameini í aukinni hættu.

 

Medullary gerð skjaldkirtilskrabbamein er stundum hluti af heilkenninu “Multiple Endocrine Neoplasia” 1 eða 2.  Um er að ræða arfgeng fyrirbrigði sem valda æxlisvexti í hinum ýmsu innkirtlum.

 

 

Einkenni:

 

Flestir sjúklingar eru einkennalausir en hafa þreifanlega fyrirferð í skjaldkirtli og/eða eitlastækkanir á hálsi.  Einstaka sinnum ber á hæsi.

 

 

Skimun og sjúkdómsgreining:

 

Ekki er skimað fyrir skjaldkirtilskrabbameini.  Hnútar í skjaldkirtli eru gjarnan rannsakaðir með ómun,  skjaldkirtilsskanni og jafnvel fín-nálarsýni ef þörf krefur.

 

Thyroglobulin er efni sem má mæla í blóði til að fylgja eftir meðferð á papillary og follicular krabbameinum.  Calcitonin er stundum mælt í blóði við medullary-gerðina til að fylgja eftir svörun við meðferð.

 

 

Meinafræði:

 

Skjaldkirtilskrabbamein er flokkað í 4 flokka: Papillary, follicular, medullary og anaplastic.  Flest (yfir 90%) eru af gerðunum papillary og follicular sem hafa góðar horfur.

 

Papillary gerðin er sú algengasta.  Horfur eru mjög góðar. Follicular gerðin hefur einnig mjög góðar horfur á lækningu.  Reyndar er þessi gerð líklegri til að sá sér og mynda fjarmeinvörp í lungum og beinum.  Frumurnar viðhalda þó yfirleitt þeim eiginleika sínum að taka upp geislajoð sem er mikilvægur þáttur meðferðar. 

 

Medullary gerðin er óalgeng.  Þessi tegund hefur ríka tilhneigingu til að mynda fjarmeinvörp.  Þessi gerð er upprunnin frá svokölluðum c-frumum sem mynda hormónið “calcitonin” og hefur með kalkbúskapinn að gera.

 

Anaplastic gerðin er sjaldgæf og erfið viðureignar.

 

 

Stigun, meðferð og horfur:

 

Stigun skjaldkirtilskrabbameina er flókin, og tekur m.a. mið af vefjagerð æxlisins og aldri sjúklingsins.  Meðferð er háð mörgun þáttum og samanstendur af skurð-, geisla- og lyfjameðferð.  Meðferð með geislajoði er yfirleitt mjög árangursrík, sérstaklega í papillary og folliculer afbrigðunum.