Engin tegund krabbameins veldur
fleiri dauðsföllum en lungnakrabbamein. Reyndar veldur
lungnakrabbamein fleiri dauðsföllum en
brjóstakrabbamein, blöðruhálskrabbamein og
ristilkrabbamein samanlagt. Þrjú hin
síðarnefndu krabbamein eru hvert um sig í
öðru, þriðja og fjórða sæti
á eftir lungnakrabbameini hvað dauðsföll af
völdum krabbameina varðar. Þessar staðreyndir
eru sérstaklega sorglegar í ljósi þess
að yfir 90% lungnakrabbameina má rekja til reykinga og
hefði því mátt koma í veg fyrir.
Algengt er að flokka
lungnakrabbamein í tvo hópa. Annarsvegar
smáfrumuæxli og hinsvegar
“ekki-smáfrumuæxli”
(stórfrumuæxli, flöguþekjuæxli og
kirtilæxli). Þessi skipting er hjálpleg
því meðferð þessara tveggja tegunda er
mjög mismunandi. “Ekki-smáfrumuæxli”
eru mun algengari eða um 80% allra lungnakrabbameina.
Faraldsfræði:
Nýgengi árið 1994
var 74 tilfelli á hverja 100,000 karlmenn og 43 tilfelli
á hverjar 100,000 konur. Meðalaldur við
greiningu er um 60 ár. Árið 2000 greinast um
172,000 Bandaríkjamenn með sjúkdóminn og um
159,000 munu deyja úr lungnakrabbameini í
Bandaríkjunum einum saman.
Áhættuþættir:
90% tilfella eru rakin til reykinga.
Fylgni er á milli magns, þ.e. hversu mikið er reykt
og áhættu. Tíminn, þ.e. hversu lengi
viðkomandi hefur reykt er þó sterkari
áhættuþáttur en magnið.
Reykingamaður er tuttugu sinnum líklegri til að
fá lungnakrabbamein en sá sem reykir ekki.
Áhætta þeirra sem hætta að reykja fellur
og nálgast áhættu þeirra sem aldrei hafa
reykt eftir 15-25 ár. Óbeinar reykingar valda lungnakrabbameini.
Einstaklingur sem býr í sama
húsi/Íbúð og reykingamaður (t.d. maki
sem reykir ekki) er í 30% aukinni áhættu
miðað við manneskju sem ekki reykir og ekki býr
með reykingamanni.
Asbest er efni sem mikið var
notað í ýmiss konar klæðningar á
húsnæði áðurfyrr. Það er
áhættuþáttur fyrir lungnakrabbamein sem og
krabbamein í fleyðru brjósthols. Aðrir
áhættuþættir eru uranium og hugsanlega
ýmis ryk-mengun.
Einkenni:
Lungnakrabbamein er því miður lúmskur sjúkdómur sem oft veldur ekki einkennum fyrr en seint og þá þegar sjúkdómurinn er langt genginn. Einkenni geta verið margvísleg. Þau helstu eru: hósti (stundum blóðlitaður), mæði, brjóstverkur, verkir í öxl eða handlegg, hæsi, lystarleysi, þyngdartap, hiti, sviti og verkir.
Skimun og sjúkdómsgreining:
Skimun hefur enn ekki borið árangur.
Þó eru töluverðar líkur á að
skimun með tölvusneiðmyndatækni kunni að
reynast gagnleg í framtíðinni. Þessi
tækni er mun næmari á að finna krabbamein
í lungum en venjuleg röntgenmyndataka sem mest hefur
verið notuð við skimun hingað til.
Sjúkdómsgreiningin er
yfirleitt gerð með vefjasýni. Liggi æxli
nálægt brjóstkassanum má oft fá
gott sýni með því að stinga nál
inn í æxlið um brjóstkassann. Æxli
sem liggja miðlægt í brjóstholi þarf
yfirleitt að nálgast með berkjuspeglun.
Meinafræði:
Eins og fyrr segir er um fimmtungur
lungnakrabbameina svokölluð smáfrumukrabbamein.
Þau vaxa hratt og sá sér fljótt.
Þau eru mjög líkleg til að svara vel lyfjameðferð.
“Ekki-smáfrumuæxli”
(stórfrumuæxli, flöguþekjuæxli og
kirtilæxli) eru um 80% allra lungnakrabbameina. Þau
má hugsanlega lækna ef þau greinast nógu
snemma og unnt er að fjarlægja þau að fullu.
Geisla- og/eða lyfjameðferð hægir oft verulega
á sjúkdómnum og eykur vellíðan og þrótt
sjúklinga.
Stigun, meðferð og horfur:
Þrátt fyrir
meðferð er 5-ára lifun aðeins 14% í
heildina séð. “Ekki-smáfrumukrabbamein”
er flokkað í 4 stig. Smáfrumukrabbamein
hinsvegar er eingöngu flokkað í tvö stig,
þ.e. staðbundinn sjúkdóm eða dreifðan sjúkdóm.
Meðferð byggist á
skurð-,geisla- og lyfjameðferð allt eftir stigi
sjúkdómsins og ástandi sjúklingsins
hverju sinni.