Húðkrabbamein

Húðkrabbamein eru um þriðjungur allra krabbameina. Um 600,000 ný tilfelli eru greind árlega í Bandaríkjunum. Nýgengi sortuæxla (melanoma) hefur stöðugt aukist síðan um 1930. Algengi sortuæxla vex nú hraðar en nokkurs annars krabbameins. Sortuæxli eru um 5% allra húðkrabbameina.

Faraldsfræði:

Sortuæxli greinast í fullorðnu fólki á öllum aldri. Þrír fjórðu hlutar sjúklinga eru yngri en 70 ára. Kynjaskipting er svotil jöfn. Karlar eru líklegri til að fá sortuæxli á búk, en konur á útlimi. Þeir sem eru ljósir á hörund og brenna illa í sól eru í sérstökum áhættuhópi. Sortuæxli eru hvað algengust í fólki með ljósan hörundslit sem býr nærri miðbaug.

Grunnfrumuæxli og flöguþekjuæxli finnast aðallega á höfði, hálsi og höndum.

Áhættuþættir:

Flest húðkrabbamein eru af völdum útfjólublárra geisla frá sólu eða sólbekkjum. Þeir sem hafa orðið fyrir síendurteknum sólbruna í æsku eru í sérstakri hættu.

Áríðandi er að þekkja hin svokölluðu “ABCD” sortuæxla.

A (asymmetry) “ósamhverf”

B (border irregularity) “Óreglulegar útlínur”

C (color) “litur – blár, svartur, rauðleitur”

D (diameter) “þvermál – stærri en 6 mm”

Hvert þessara einkenna styður grun um sortuæxli og er hjálplegt til að þekkja þau frá venjulegum fæðingarblettum.

Greining:

Greining fæst með sýnatöku.

Stigun:

Sortuæxli eru flokkuð í 4 stig eftir útbreiðslu. Það er vitað að dýpt æxlisins gefur mjög miklar upplýsingar um horfur og nauðsynlega meðferð.

Meðferð:

Meðferð sortuæxla er flókin. Auk hefðbundinnar skurð-, geisla- og lyfjameðferðar er ekki ósjaldan gripið til ónæmismeðferðar bæði sem varnandi meðferð eftir að upprunalegt æxli hefur verið fjarlægt eða sem meðferð við dreifðum sjúkdómi.

Grunnfrumu- og flöguþekjuæxli sá sér í 1-2 % tilfella. Meðferð á þeim er því langoftast staðbundin yfirleitt með skurðaðgerð og sjaldnar með geislameðferð.