Höfuð- & Hálskrabbamein er samheiti yfir krabbamein í efri hluta meltingar- og loftvega. Þessi krabbamein eru um 2-3% allra krabbameina og eru staðsett í nefholi, munnholi, koki og barkakýli.
Faraldsfræði:
Þessi æxli eru
mun algengari í körlum en konum og eru um 66-95% sjúklinga karlar. Með auknum reykingum kvenna eru þessi
hlutföll þó mjög að breytast.
Tíðni eykst með aldri. Flestir sjúklingar eru 50-70 ára við greiningu.
Þessi æxli eru algengari í Asíu en Evrópu og er
það rakið til aukinnar notkunar á munntóbaki í sumum löndum Asíu.
Krabbamein í nefholi hefur þá sérstöðu að vera
algengari í löndum þar sem neysla á saltfiski og saltkjöti er algeng,
(norðurslóðir, norður-Afríka, suður-Kína).
Áhættuþættir:
Sýking af
Epstein-Barr veiru hefur einkum verið tengd krabbameini í nefholi. Krabbamein í munnholi, koki og barka eru
sterklega tengd tóbaks- og áfengisnotkun.
Einkenni:
Einkenni geta verið margvísleg, s.s. nefstíflur,
raddbreytingar, hella, kyngingarörðugleikar, mæði, blóðnasir, blóðhósti, og
hæsi.
Skimun
og sjúkdómsgreining:
Ekki er skimað fyrir þessum krabbameinum. Gefi saga og skoðun tilefni til er háls-,
kok- og barkaspeglun næsta skref. Taka
má sýni til vefjagreiningar í gegnum speglunartækið ef ástæða þykir til.
Stigun,
meðferð og horfur:
Stigun er flókin og byggir á staðsetningu
eitlastöðva, stærð æxlis og fjarmeinvörpum.
Meðferð er skurðaðgerð ef því verður viðkomið. Geislameðferð er gjarnan
beitt ef skurðaðgerð verður ekki komið við með góðu móti t.d. vegna nálægðar
æxlis við slagæðar. Lyfjameðferð eykur
næmi þessari æxla fyrir geislum í sumum tilvikum og er einnig kjörmeðferð ef um
fjarmeinvörp er að ræða.
Ástæða er til að vera vel á verði gagnvart nýjum
æxlum í efri hluta loftvega og meltingarvegar í þessum sjúklingahópi. Sjúklingur, jafnvel þótt læknaður sé hefur
20-40% líkur á að fá annað krabbamein á þessu svæði. Reglulegt eftirlit er því áríðandi.